مکان فعلی :

اخبار برگزیده :
۱۳۹۵/۱۰/۲۷

جاذبه‌های مذهبی و تاریخی شهرستان کرمان

جاذبه‌های مذهبی و تاریخی شهرستان کرمان

1- جاذبه های مذهبی شهرستان کرمان

امامزاده حسین (س)
امامزاده حسین جوپار: یکی از مهمترین زیارتگاه‌های شیعه در ایران است. شخصیت مدفون در این مکان را «حسین بن حسین بن زید» شهید بن امام علی بن الحسین السجاد(ع) می‌داند.
تاریخ شهادت آن بزرگوار مربوط به سال‌های 200 هجری قمری است همچنین وی به دستور «هرثمه بن اعین» حاکم خراسان و کرمان به شهادت رسید.
 برخی از علمای شیعه ارزش زیارتی آن را برابر شاه‌چراغ در شیراز می دانند بنای این آرامگاه مربوط به دوره صفویه است و در شهر جوپار قرار دارد. داخل ضریح، قبر سه امامزاده، داخل ضریح قبر سه امامزاده به نام های امامزاده حسین ،امامزاده قاسم و امام زاده عبدالله (علیهم السلام) وجود داردکه از فرزندان امام موسی کاظم (ع) می‌باشند.
 
 
 
امامزاده محمد(س) :
امامزاده ای که با دو واسطه به حضرت موسی بن جعفر علیه السلام می رسند شخصیت مدفون دراین بقعه سیدابوالحسن محمدبن ابراهیم المجاب بن محمد العابدبن امام موسی کاظم علیه السلام است . امامزاده سیدمحمدملقب به (شاهزاده محمد) ازسادات بسیارجلیل القدر عظیم الشأن و بزرگوارجد سادات موسوی کرمان ، شیراز ، خوزستان ، کربلا  و کوفه می باشد محمد بن ابراهیم مجاب علیه السلام متولد کربلا و در سال 247 هجری قمری به سیرجان و به سا ل 249هجری قمری با دعوت اهالی و علمای کرمان به این شهر هجرت نمود    ایشان پس از گذراندن بیش از 50 سال از عمر خود در این خطه و تبلیغ دین و پرورش شاگردان مبرز همانند بسیاری از بزرگان توسط حاکم وقت در سال 301 هجری قمری به شهادت رسید و در یک فرسنگی شهر قدیم کرمان در قسمت غربی کوه معروف (قلعه اردشیر) به خاک سپرده شد  و طبق اطلاعات تاریخی تا سال 700 هجری مزار ایشان بدون بارگاه بوده است .شایان ذکراست پس از پیروزی انقلاب اسلامی اخیراً از سوی اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان توجه خاصی نسبت به تعمیر و بهسازی حرم مطهر این امام زاده جلیل القدر توسط گروه بازسازی خاص حرم امام حسین علیه السلام صورت گرفته است. بقعه و مزار با شکوه امامزاده محمد علیه السلام در خیابان 17شهریور ، چهارراه بهار قرارداردکه مورد احترام و تقدیس اهالی شهرستان کرمان می باشد.
 


 

امامزاده سلطان سید احمد
بقعه امام زاده سلطان سید احمد در روستای سرآسیاب 6 است که این روستا در فاصله 10 کیلومتری شهر چترود ، شهرستان کرمان  و در مسیر جاده کرمان  – زرند قرار گرفته است.
سلطان سید احمد ار نوادگان امام حسن مجتبی (ع) می باشد و ایشان 2 کتاب به نامهای اعمدالطالب فی انساب ال ابیطالب و کتاب بحر الانساب را تالیف نموده اند.
بنای بقعه بنایی بسیار قدیمی بر جا مانده از عهد صفویّه که تعمیرات زیادی نیز در دوره‌های بعد خصوصا قاجاریّه صورت گرفته است.


 
امامزاده شیرخدا – راین:
وی ابوالبشائرهاشم از نقباء و سرپرستان سادات کرمان بوده که این محل را به عنوان باغ اختصاص وعبادتگاه خود برگزیده بود. نسب شریف این امامزاده با نه واسطه به امام جعفرصادق (علیه السلام) منتهی می شود
 

 
امامزاده بی بی حیات - چترود
فاطمه صغری (س) مشهور به امامزاده بی بی حیات که در بخش چترود مدفون است و از خواهران بطنی امام رضا (ع) می باشند.



امامزاده زید(س) :
یکى دیگر از مزارهاى باشکوه و مجلّل استان کرمان، آرامگاه با عظمت امامزاده زید است که در شهر شهداد قرار گرفته است.
این مزار از قدیم الایّام به نام امامزاده زید در کرمان و شهداد معروف بوده و داراى مقامات و کرامات بسیارى مى‏باشد که از قرن‏هاى دور مورد توجّه غالب مردم شهداد و کرمان بوده و سلاطین و امرا هم توجّهى ویژه به آن داشته ‏اند.نسب شریف حضرت زید با هفت واسطه به امام ششم شیعیان حضرت امام صادق منتهى مى‏شود.
 

 
آرامگاه شاه نعمت‌الله‌ ولی :
آرامگاه شاه نعمت الله ولی (عارف و شاعر نامی قرن نهم) در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر کرمان در شهر ماهان واقع شده‌است. این بنا ۳۲۰۰۰ مترمربع مساحت دارد. این مجموعه طی شش قرن بنا شده و تداوم معماری ایران را در شش قرن گذشته و به صورت زیبایی به تماشا گذارده‌است. بیشترین توسعه این مجموعه در دوران قاجاریه انجام شده‌است.


 


مهدیه و مسجد مقدس صاحب الزمان (ع) کرمان
بناینگذار مهدیه مسجد صاحب الزمان کرمان حاج ابراهیم مشهور به حاج محمود ضیاء عزیزی بود این بزرگوارکه تک فرزند ذکورش را در تیرماه 1365در عملیات کربلای یک،درجبهه مهران ، تقدیم به اسلام نموده بود وی اکثر اوقات خویش را در گلزار شهدای کرمان سپری می کرد و درسال 1367 با فروش قطعه زمینی که ملک فرزند شهیدش بود کار ساختمان سالن مهدیه شهدا را در جوار مسجد صاحب الزمان عجل الله آغاز نمود. هم اکنون نیز این مکان مقدس با همت عاشقان وشیفتگان ومنتظران اقا امام زمان عجل الله در حال توسعه می باشد حاج ابراهیم در پنجشنبه شب دیماه 1374 دار فانی را وداع گفت. و درهمین مکان درقسمت شمال غربی درب ورودی طبقه دوم به خاک سپرده شد.

 

مسجد جامع کرمان یا مسجد جامع مظفری
 در کنار میدان مشتاق و محصور به بازار مظفری و بازار قدمگاه و خیابان شریعتی و میدان مشتاق در شهر کرمان قرار گرفته است.
از جمله مساجد چهار ایوانی است که دارای سردر رفیع صحن ایوان و شبستان است این مسجد در دوران حکومت امیر مبارزالدین محمد مظفر سر سلسله آل مظفر بنا گردیده است. تاریخ بنا در کتیبه سر در اصلی ۷۵۰ هجری قمری ذکر شده است. مسجد جامع کرمان دارای سه درب در ضلع های شمالی و شرقی و غربی است. طول صحن مسجد ۵/۶۶ متر و عرض آن ۴۹ متر است.
مسجد جامع کرمان در طول تاریخ شاهد حوادث متعددی بوده که برخی از انها به عنوان مقطعی از تاریخ به شمار می روند به همین دلیل دچار آسیب های مختلف شده و بارها نسبت به بازسازی آن اقدام گردید . در 24 مهر 1357 شمسی در زمانی که مردم مسلمان کرمان به منظور بزرگداشت اربعین شهدای 17 شهریور تهران و اولین سالگرد شهادت آیت‏اللَّه مصطفی خمینی در مسجد اجتمماع کرده بودند توسط تعدادی از عوامل رژیم در لباس زاغه‏نشینان مورد حمله واقع شد پس از ضرب و شتم مردم و به شهادت رساندن دو نفر از مردم ، قسمتی از وسایل مسجد و ساختمان از جمله قرآن‏ها را سوزاندند.
 

 
مسجد امام خمینی (ره) :
مسجد جامع ملک که پس از انقلاب اسلامی ایران به مسجد امام تغییر نام داده از بناهای دوران سلجوقی است که گنبد آجری و تزئینات آجر کاری زیبایی دارد. این مسجد پیشینه ای حدود یک هزار سال دارد و اولین مسجد جامع شهری مرکزی اجتماعات بافت قدیم شهر کرمان در میان خیابان امام خمینی، در بخش جنوبی ناحیه تاریخی بازار کرمان است.مسجد ملک، ازنوع مساجد چهار ایوانی و یکی از بزرگ‌ترین مسجدهای کرمان است. سابقه تاریخی این بنا به قرن پنجم هجری (عصر سلجوقی) می‌رسد. بنای این مسجد رابه ملک توران‌شاه منسوب می‌دانند.قسمت‌های مختلف این مسجد به مرور زمان و بارها تعمیر شده‌است.
 

 
مصلی بزرگ امام علی(ع)

آتشکده زرتشتیان:  
کرمان میزبان جمعیتی چند هزار نفره از زرتشتیان است. آتشکده کرمان یکی از زیباترین آتشکده‌های جهان بشمار می‌آید. تنها موزه­ مردم­ شناسی زرتشتیان جهان نیز در این آتشکده­ جای دارد. کرمان یکی از معدود شهرهایی است که هنوز جشن سده از جشن های ایرانی هر ساله ۱۰ بهمن ماه در آن بر‌گزار می‌شود. جشن سده کرمان در فهرست آیین‌های ملی ایران ثبت شده‌است.
کنیسه کلیمیان کرمان: واقع در خیابان دکتر شریعتی حدفاصل چهارراه ولی عصر و چهارراه کاظمی
آتشکده زرتشتیان کرمان:  واقع در خیابان شهدا
آتشکده و باغچه بُداق آباد کرمان:  واقع در خیابان سده
 
2- جاذبه‌های تاریخی شهرستان کرمان

باغ فتح آباد:
این باغ در ۲۵ کیلومتری شهر کرمان قرار دارد و در سال ۱۲۵۵ هجری خورشیدی توسط فضلعلی خان بیگلربیگی از حاکمان کرمان در زمان قاجاریه ساخته شده‌است و ۱۳۵سال قدمت دارد.

 

گنبد جبلیه :
از بناهای مربوط به دوران قبل از اسلام است که به نام گنبد گبری نیز در تواریخ آمده‌است. در تمامی تواریخ بنای گنبد به دوره ساسانیان نسبت داده می‌شود (گویا آتشکده بوده‌است - یا قبر یکی از زرتشتیان). در کرمان در مورد این بنا این گونه شایع است که در ملات آن شیر شتر استفاده شده و از این رو در استحکام آن نقشه داشته‌است.

 
 
مجموعه گنجعلیخان :
شاهکار عصر صفویه و یکی از زیباترین و پربیننده‌ترین اماکن تاریخی شهر کرمان به شمار می‌رود. این مجموعه که یادآور تلاش حاکم وقت کرمان است، شامل: بازار، حمام، میدان، کاروانسرا، آب انبار، مسجد و ضرابخانه‌است 
گنجعلی‌خان از سرداران سلحشور دربار صفویه بود که به سال 1005 قمری به فرمان شاه عباس صفوی حاکم کرمان شد.
دوران حکومت وی در کرمان از روشن‌ترین دوران تاریخی این دیار است.
در این دوره کرمان از ثبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خوبی برخوردار بود. اقدامات عمرانی چشمگیری در دوران حکومت وی (1005 – 1034 قمری) صورت گرفت و او سعی داشت شهر ضعفا را لااقل به دهکده اغنیا تبدیل نماید.
از جمله بناهای عام المنفعه که به دستور این حاکم در شهر کرمان ساخته شد، مجموعه گنجعلی‌خان است که در دوران حکومت او احداث و امروزه از جاذبه‌های تاریخی و دیدنی شهر کرمان محسوب می‌شوند.
این مجموعه که در مرکز شهر کرمان و در حاشیه بازار واقع شده، در ساخت، شکل گیری و تکامل بازار کرمان تأثیر گذار بوده است.
مساحت مجموعه قریب به 11000 متر مربع است که دارای یک میدان می‌باشد و سایر آثار و ابنیه در محورهای شرقی – غربی و شمالی – جنوبی آن شکل گرفته‌اند.
به منظور تکامل مجموعه و با توجه به کاربری‌های متفاوت ، بازارها و مساجد کوچکی در چهار جناح میدان بنا کرده‌اند و یک مسجد اختصاصی در ضلع شرقی میدان وجود دارد که با توجه به تزیینات منحصر به فرد، می‌توان آن را موزه‌ای از هنرهای بدیع معماری برشمرد.

حمام گنجعلیخان :
 یکی از بخش‌های معروف و دیدنی این مجموعه‌است که معماری زیبای آن تحسین هر بیننده‌ای را برمی انگیزد. به دلیل این‌که این حمام به موزه مردم شناسی تبدیل شده مجسمه‌های مومی در جاهای مختلف حمام قرار گرفته که افرادی از طبقات مختلف جامعه آن زمان نظیر خوانین، روحانیون، پیشه وران و مردم عادی را نشان می‌دهند.
این حمام در ضلع جنوب میدان و در میانه بازار بزرگ کرمان واقع است و در قرن یازده هجری قمری (سال 1020ه.ق) در دوره صفویه ساخته شده و معمار آن سلطان محمد معمار یزدی بوده است معماری که بحق اوضاع اقلیمی و اقتصادی فرهنگی زمان و محیط خود را می شناخته و در خلق آثار فوق از هنرمندانی چون علیرضا عباسی یاوری جسته است . حمام گنجعلیخان اثری بدیع با کاشیکاری ها ، نقاشی ها ، گچبری ها ، مقرنس کاری ها و کاربندی های زیبا با به کار گرفتن سنگها و تزئینات سنگی بسیار ظریف است. این حمام 26 متر طول 30 متر عرض و حدود 1300 متر مربع زیربنا دارد، که شامل سردر، دالان ورودی، رختکن، هشتی حدفاصل گرمخانه، خزینه، چال حوض، بخش خصوصی و تون می‌باشد. رختکن‌ها از 6 غرفه مجزا برای اقشار مختلف تشکیل می‌شده است. آب حمام از قنات تامین می‌شد و تا سال 1316 هم حمام دایر بوده است. در سال 1350 موزه شده است. ورودی حمام در بازار جنوبی واقع شده است . این حمام مجموعه ای از تلفیق هنر معماری و کاربرد مصالح گوناگون با فضایی مناسب است



این حمام تا حدود 60 سال پیش دایر بوده اما در حال حاضر کاربری گردشگری پیدا کرده و همه روزه به ویژه در ایام تعطیل، پذیرای بازدیدکنندگان بسیاری است.
در این حمام مجسمه‌های مومی ملبس به لباس‌های سنتی مردم کرمان، صحنه‌هایی از استحمام به شیوه سنتی را به نمایش گذاشته‌اند.
در کنار این مجسمه‌ها وسایل مختلف حمام نیز نمایش داده می‌شود. این مجسمه‌ها در سال 1352 در دانشکده هنرهای زیبای تهران، طراحی و به این محل منتقل شدند

 

میدان گنجعلیخان:
از دیگر آثاری که از مجموعه گنجعلی‌خان بر جای مانده، میدانی در بخش مرکزی شهر کرمان است که در حاشیه بازار بزرگ واقع شده است و همانند میدان‌های  در اصفهان و یا میرچخماق در یزد، در اطراف خود بعضی از عناصر شهری را گردآورده است



در 3 ضلع میدان گنجعلی‌خان بازار واقع شده و در ضلع دیگرش سرای گنجعلی‌خان قرار دارد.
وجود حمام، آب انبار، ضرابخانه و همجواری با بازارها و چهار سوق، این مجموعه به هم تنیده را کامل کرده است. طاق‌نماهای آجری، کاشیکاری، فضای سبز، حوض آب و دیگر آثار دیدنی، بر زیبایی این میدان افزوده اند.
 
مسجد گنجعلیخان:
در ضلع شرقی و در جوار سرای گنجعلی‌خان واقع شده است. ورودی آن از طریق طاق‌نماهای میدان است که ساده اجرا شده‌اند. در بدنه داخلی طاق‌نما تزیینات گچبری با طرح گره دیده می‌شود که تماشاگر را به خود جلب می‌کند.
تاریخ احداث مسجد سال 1700 قمری است. نقشه گنبدخانه مربع است که در پاکار تبدیل به 8 و در مرکز گنبد تبدیل به نورگیر 12 ضلعی شده است. تمامی سطح داخلی گنبد با مقرنسکاری و تزیینات مرسوم دوره صفویه تزیین شده است.



ضرابخانه سکه
در ضلع شمال میدان گنجعلی خان ، داخل بازار مسگری شمالی و روبروی حمام ، ضرابخانه گنجعلی خان واقع است که با گچ بری زیبایی تزئین شده است . در گذشته در آن مسکوکات طلا و نقره ضرب می کردند ، در سال 1370 همزمان با بزرگداشت خواجوی کرمانی ، این مکان به عنوان موزه سکه مورد بهره برداری قرار گرفت . در این موزه مسکوکات متعلق به ادوار مختلف تاریخی از قبیل : اشکانی ، ساسانی ، اموی ، عباسی و ... قاجاری و پهلوی به همراه اطلاعات مربوط مورد معرض دید بازدید کنندگان قرار دارد.


 
 آب انبار:
این بنا در حد میانی بازار غربی قرارگرفته است و دارای سردری زیبا با تزیینات مربوط به دوره صفویه می‌باشد. تاریخ احداث آن 1029 قمری است. آب انبار به دستور علیمردان خان پسر گنجعلی‌خان بنا شده است و معمار آن استاد عبدا… بوده است.
این آب انبار با دهلیزی طولانی و راه پله به پا آب راه دارد و مخزن آن در این قسمت واقع شده است. این محل یکی از معتبرترین آب انبارهای شهر در عصر خود تلقی می‌شده است

سرای گنجعلی‌خان:
در ضلع شرقی میدان و در محور آن سردر بلند و زیبایی وجود دارد که تاریخ احداث آن سال 1007 قمری می‌باشد. ساختمان این سرا در دو طبقه احداث شده است.
در طبقه زیرین دکاکین و در طبقه بالا حجره‌های تجار ساخته شده‌اند. نمای این سرا دارای کاشیکاری معرق بوده است. طرح‌های مورد استفاده نقوش مرسوم عصر صفویه است که تحت تأثیر هنر نقاشی چین و مغول می‌باشند.
نقشه سرا چهار ایوانی است که در ایوان‌های شرقی و شمالی و جنوبی تزییناتی از نوع گچبری و نقاشی وجود دارد و در دوره‌های بعدی ورودی‌هایی از طرفین شمال و جنوب به داخل آن گشوده‌اند که سرا را به بازارهای اختیاری و نمد مالی متصل می نماید.
 

بازار گنجعلی‌خان:
این بازار خط مستقیمی است که در دو سوی آن دو دروازه ورودی و خروجی شهر یعنی دروازه ارگ و دروازه مسجد (وکیل) قرار دارد.
طول آن حدود 3 کلیومتر است و متشکل از کاروانسراها، سراها و تیمچه‌هایی است که همگی در دو راستای عمود بر هم جای گرفته‌اند.
بخشی از بازار بزرگ کرمان در مجاورت مجموعه گنجعلی‌خان قرار دارد که بازار مسگری و بازار گنجعلی‌خان از آن جمله‌اند. بازار مسگری در امتداد بازار کلاه مالی در ضلع شمالی و شرقی میدان گنجعلی‌خان هستند که عناصری مثل ضرابخانه و آب انبار در آن قرار گرفته‌اند.
همچنین بازار جنوبی گنجعلی‌خان که حمام در اواسط آن قرار دارد و بخشی از بازار بزرگ (راسته بازار) را تشکیل می‌دهد و در امتداد بازار سراج‌ها قرار دارد.
در تلاقی بازار غربی و جنوبی در گوشه جنوب غربی، چهار سوق بزرگ شکل گرفته که معماری این فضا در نوع خود کم نظیراست.
 
باغ شازده :
باغ شازده یا شاهزاده یکی از زیباترین باغ‌های تاریخی ایران مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد که در شهر ماهان ، حوالی شهر کرمان در دامنه کوه بلند و زیبای تیگران واقع شده‌است. این باغ در تاریخ سی ام تیرماه ۱۳۹۰ به ثبت جهانی یونسکو رسیده‌است




 


حصار شهر قدیم کرمان :
از آثار ملی ایران و مربوط به دوره قاجاریه است .شهر کرمان سابقا شش دروازه و حصاری دور تا دور داشت . بیرون حصار به فاصله چهار تا شش متر خندق بود و به فاصله هایی در حدود سیصد متر ودر بعضی جاها نیز به طول پانصد متر. در دو طرف هر دروازه یک برج آجری ساخته شده بود بقیه برج ها و حصار از گل رس بود عمق خندق ها در بعضی جاها هشت متر و بعضی جاها شش متر بود و حصار دور تا دور شهر تقریبا ده کیلومتر بود شش دروازه فوق هر کدام اسمی مناسب به خود داشت : دروازه رق آباد یا ریگ آباد ، دروازه مسجد ، دروازه ناصریه  ، دروازه گبری ، دروازه سلطانی  ، دروازه باغ نظر.  تزئینات خشتی و تنها قسمت باقی مانده از حصار قدیمی شهر کرمان که یادآور محدوده شهر تا اواخر دوره قاجاریه است حد فاصل خیابان معلم و خیابان عدالت واقع شده است .
 

 
یخدان مؤیدی :
برای ذخیره یخ در گذشته به کار می‌رفته‌است و در تقاطع خیابان ابوحامد و شهید رجایی واقع است.

 
 
یخدان جو مویدی :
مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان سام(پیروزی) واقع شده است.
 
ارگ راین :
این قلعه تاریخی در حوالی شهر راین در نزدیکی کرمان واقع است که با مساحتی بیش از بیست و دو هزار مترمربع، دومین بنای خشتی بزرگ جهان بعد از ارگ بم  محسوب می‌شود. گفته می‌شود قدمت آن به دوره ساسانیان بر می‌گردد.

 

قلعه دختر کرمان و قلعه اردشیر :
از یادگارهای هنر معماری پیش از اسلامی است که قدیمی‌ترین آثار تاریخی در کرمان به شمار می‌روند و بقایای آن اعجاب بینندگان را بر می‌انگیزد. ساختمان‌های این قلعه روی هم به دو قسمت مجزا تقسیم می‌شوند. قسمتی که بر فراز قلعه نسبتاً مرتفع جنوب شرقی قرار دارد و سابقاً قلعه کوه نامیده می‌شد و کاملاً به علت وضعیت طبیعی از قلعه دیگر مجزاست. قسمت دوم بر تپه کوتاه تری قرار دارد و به قلعه دختر کرمان یا آتشکده آناهیتا موسوم است. قلعه اردشیر در بالای تپه مرتفعی واقع شده که تا سطح جلگه قریب پانصد پا ارتفاع دارد. دیوارهای قلعه از خشت‌های بسیار ضخیم ساخته شده‌است.


 
مجموعه وکیل :
در زمان قاجاریه ساخته شده‌است و شامل بازار وکیل ، حمام وکیل و کاروانسرای وکیل

حمام یا چایخانه سنتی وکیل :
اولین بخش از مجموعه وکیل، بنای حمام قدیمی یا چایخانه امروزی وکیل است که در سال 1280 به شکل باشکوه و با تأثیرپذیری از سبک معماری عصر زندیهقاجاریه احداث شده است. این بنا یکی از حمام‌های تاریخی،‌ سنتی و باستانی کرمان بوده و به تقلید از حمام گنجعلی‌خان ساخته شده است. از کف تا دیوار آن کاشی‌‌کاری و سرامیک‌کاری شده و به دو بخش رختکن و گرم خانه تقسیم می‌شود. در دهه‌های‌ اخیر این‌ حمام‌ به‌ چایخانه‌ سنتی‌ تبدیل‌شده‌ است‌. سردر این‌ حمام‌ در سال‌ 1369 ه . ش‌ بازسازی‌ شد. بخش‌ گرمخانه‌ این‌ حمام‌ امروز محل‌ صرف‌غذاهای‌ محلی‌ کرمان‌ است‌.


 
بازار کرمان :
این راسته بازار از میدان ارگ شروع و به میدان مشتاقیه ختم می‌شود. هر بخش از بازار کرمان در زمان یکی از فرمانروایان این شهر ساخته شده و به خاطر برخی ویژگیهایش در ایران منحصربه‌فرد و دارای شهرت جهانی است. این بازار طولانی‌ترین راسته بازار ایران محسوب می‌شود.



این بازار که به بازار گنجعلی‌خان نیز شناخته می‌شود، یکی از مهمترین مراکز تاریخی و همچنین تجاری کرمان است به طوری که بیش از 60 درصد آثار تاریخی این شهر را در خود جای داده است.
بازار بزرگ از بازارهای متفاوت چون بازار گنجعلی‌خان، بازار اختیاری، بازارقیصریه زرگری، بازار مسگرها، بازار کفاش‌ها، بازار کلاه مال‌ها، بازارآهنگری، بازار عزیز، بازارعطاران، بازار مظفری، بازار قدمگاه، بازار قلعه محمود و بازار قلعه تشکیل شده است.
از دیگر بخش‌های بازار کرمان چهارسوق‌هایی است که این بازار را به دیگر بازارهای فرعی ارتباط می‌دهد؛ نظیر چهار سوق گنجعلی‌خان که محل تقاطع دو راسته بازار است و در گذشته این چهارسوق یکی از پرترافیک ترین نقاط تجاری شهر کرمان بوده است.
نمای گچبری در سقف این چهارسوق زیبا مربوط به حدود 350 تا400 سال پیش است و هنوز در جای جای این سقف نقاشی های رنگ روغن قابل مشاهده است



راسته بازار کرمان که در مقایسه با دیگر بازارهای ایران معماری متنوع و بی نظیری دارد ترکیبی از هنر دوره‌های مختلف است به اضافه اینکه در هر یک از این بازارها بناهایی چون مسجد و حمام نیز وجود دارد.
صفه عزاخانه، مسجد وکیل، مسجد گنجعلی خان، مسجد چهلستون هر یک مساجدی هستند که با نام بازار اصلی خود که جزیی از بنای آن هستند نامیده می‌شوند و از شکل خاص هر یک از حمام‌ها یا مسجدها در بازارهای مختلف می‌توان نوع معماری دوره ایجاد شان را بررسی و به نتایج جالبی رسید.
بازار بزرگ کرمان همچنین در اطراف خود دارای بناهای دیگری است که هر یک در ارتباط با بازارهای مختلف و در دوران‌های مختلف به وجود آمده‌اند به طور مثال مجموعه ابراهیم خان که از بناهای معروف است شامل مدرسه و مسجد و کاروانسرا و حمام می‌شود و یا مجموعه وکیل که در بازار وکیل قراردارد و مدرسه و مسجد وکیل را در خود دارد.
یکی از ویژگی‌های دیگر بازار کرمان بازارهایی که به صورت غربی و شرقی این بازار را قطع کرده اند که دو بازار قلعه و قلعه محمود در راستای هم و در جهت عمود بر راستای بازار قرار دارند.
بازار قلعه به دلیل نزدیکی به بازار راسته از رونق بیشتری برخوردار است اما هم اینک تعدادی از مغازه‌های بازار قلعه که دورتر از بازار اصلی هستند در دست پارچه فروشان خارجی هستند.
بازار قدمگاه که در حال حاضر بیشتر محل خرید و فروش‌های خرد و محل حضور دستفروشان در ساعات پایانی روز است در قسمت روبروی درب مسجد جامع به بازار عطاران کرمان می‌پیوندد و در این بازار حدود 10الی 15عطاری در کنار هم به فروش داروهای گیاهی کرمان می‌پردازند.
بازار سرپوشیده کرمان دارای دو راسته اصلی است که همدیگر را به صورت دو خیابان متقاطع قطع کرده و در چهار راه خود چهار سوق را بوجود می‌آورد.

راسته غربی- شرقی
این راسته به طول تقریبی 3 کیلومتر از میدان ارگ در غرب شروع و به خیابان میرزا رضا کرمانی در شرق منتهی می گردد. ساختار کلی و عمدة این راسته متشکل از 3 بازار و مجموعة مظفری تشکیل گردیده است که با راسته بازارهایی کم اهمیت تر کامل می‌گردد.
بازار نقارخانه: در نخستین قدم از میدان ارگ با دهنة بزرگ بازار نقارخانه آغاز می شود، که دارای سقف و سردری بزرگ و بلند و مزین به کاشی کاری است و دارای چند اتاق در بالا است. به نظر می رسد معماری این قسمت بازار مربوط به اواخر دوره قاجاریه است.
بازار سراجی: در حرکت به طرف شرق، به بازار سراجی می رسیم که از نقارخانه شروع و به چهار سوق منتهی می شود. این بخش از بازار در گذشته محل سراج ها و چمدان سازها بوده است.
کاروانسرای چهار سوق: در انتهای بازار سراجی و قبل از ورود به چهار سوق به کاروانسرای چهار سوق می‌رسیم، موقعیت این کاروانسرا در نزدیکی دروازه غربی شهر و میدان ارگ از طرفی و از طرف دیگر قرار گرفتن ما بین دو راسته بازار شرقی و غربی و راسته بازار شمالی جنوبی موقعیت ویژه و ممتازی را به آن داده است.
این کاروانسرا در دو طبقه احداث و دارای نزدیک به 90 حجره و انباری و محل استراحت مسافرین بود و دو راسته بازار در ضلع های شرقی و جنوبی آن قرار داشت. طبقه فوقانی آن برای استفاده مسافرین بود و در پایین حجره ها و مغازه ها قرار داشت.
مجموعه و بازار گنجعلیخان: در امتداد مسیر خود به سمت شرق به بازار می رسیم که بنا به اسناد معتبر بر روی بازار قدیمی شهر ساخته شده است. گنجعلیخان طبق دستور شاه عباس طرح بازاری به انضمام چهار سوقی رفیع و حمامی بسیار بزرگ و عالی با میدان و مدرسه و ضراب خانه و مساجدی چند به همراه آب انباری بسیار بزرگ و محکم با طراحی معماران یزدی و اصفهانی احداث نمود.
بازار اختیاری (شاهی) : این بازار کم عرض و تنگ را می‌توان قدیمی‌ترین بخش بازار محسوب کرد. این بازار از مغرب با بازار گنجعلیخان و ازمشرق به بازار وکیل محدود می شود. از مهمترین بخش‌های این بازار می‌توان به مدرسه علمیه شفیعیه، سرای گلشن، سرای سردار و بازارچه آن منسوب به سردار نصرت و تیمچه محمودیه اشاره کرد.
مجموعه و بازار وکیل: بازار کرمان از سمت شرق به بازار طولانی و مجموعه وکیل می رسد. مجموعه وکیل شامل مسجد، بازار، حمام و کاروانسرا است. از مهمترین عناصر این بازار می توان حمام وکیل، کاروانسرای وکیل،مدرسه حیاطی، دو قیصریه (اول و دوم) و مسجد وکیل را نام برد.
مجموعه و بازار مظفری: در ادامه مسیر راسته اصلی بازار در انتهای شرقی آن به بازار مظفری ختم می‌شود که شامل آب انبار، مسجد، مدرسه، تکیه و بازار است. متأسفانه تمامی بناهای این مجموعه به غیر از مسجد جامع مظفری و تکیه (صفه عزاخانه) همه از بین رفته است.
راسته شمالی
دومین راسته مهم و اصلی بازار کرمان راستة شمال غربی به جنوب شرقی است که در طول مسیر جاده ای که از دروازه شمالی شهر - دروازه خراسان - خیابان ابوحامد آغاز و در انتهای خود به چهار سوق ختم می‌شود و از آنجا به بعد در طول راستة جنوبی امتداد می‌یابد.
بازار عزیز: دروازه شمالی شهر قدیم کرمان (دروازه خراسان) پس از طی مسافتی به بازار عزیز می رسد. امروز از بازار عزیز جز نامی باقی نماده است. از علل اصلی زوال این بازار احداث خیابان شریعتی از شرق به غرب و قیچی کردن بازار بود که سبب شد این بازار از بین برود.
مجموعه و بازار حاج آقا علی (بازار آهنگری): این بازار که در گذشته قبل از احداث خیابان شریعتی در امتداد بازار عزیز و پیوسته به آن بود از خیابان شریعتی شروع و به سمت جنوب تا راستة بازار کفاشها امتداد دارد. از مهمترین عناصر مجموعة حاج آقا علی به غیر از بازار می‌توان آب انبار، کاروانسرا و مسجد چهلستون را نام برد.



راسته بازار کفاش‌ها: این راسته بازار که از مهمترین و پر رونق‌ترین بازارهای شمالی - جنوبی است پس از بازار حاج آقا علی تا ابتدای بازار کلاه مالی قرار گرفته است. از عوامل رونق آن تجمع صنفی در یک راسته و تنوع در ارائه کفش است که سبب استقبال مشتریها شده است.
بازار کلاه مال‌ها: این راسته بازار بین دو مجموعه گران‌قدر، عظیم و با شکوه ابراهیم خان و گنجعلی‌خان قرار دارد و در مقایسه با آن دو مخروبه به نظر می‌آید.
مجموعه و بازار ابراهیم خان: پس از بازار کلاه مال‌ها مجموعه و بازار زیبای ابراهیم خان قرار دارد. مجموعه ای که تمامی شکوه و اعتبار راسته شمالی بازار متعلق به آن است. مجموعه ابراهیم خان مشتمل بر مدرسه و خلوت حمام و قیصریه و آب انبار است.
راسته بازارهای مسگری: در امتداد بازار کلاه مالی در ضلع شمالی میدان گنجعلی‌خان راستة مسگری شمالی وجود دارد
راسته جنوبی
قدیمی‌ترین راسته بازار کرمان این بخش است. راستة جنوبی بازار کرمان از دروازه جنوبی شهر، دروازه « رق آباد » یا « ریگ آباد» آغاز شده و تا چهار سوق در مرکز بازار امتداد دارد.
در گذشته کالاها و کاروان‌هایی که از جنوب وارد شهر می‌شدند و نیز کاروان‌هایی که از شمال(خراسان) به طرف جنوب می‌رفتند از این بازار و دروازه آن عبور می‌کردند.
بازار قلعه محمود: این بازار از محل دروازه سابق جنوبی کرمان یعنی دروازه رق آباد (ریگ آباد) در خیابان احمدی شروع می‌شود و به شکل بازار سرپوشیده تا خیابان امام خمینی به سمت شمال امتداد دارد. در این بازار بیش از 100 مغازه وجود دارد. یکی از عوامل فرسودگی این بازار مغازه‌های مخروبه و فرسوده‌ای است که به حال خود رها شده‌اند.
بازار میدان قلعه:در امتداد بازار قلعه محمود به سمت شمال، بازار میدان قلعه قرار دارد که از خیابان امام خمینی شروع و به سمت شمال تا چهار سوق ادامه پیدا می‌کند.
بازار میدان قلعه از جمله قدیمی‌ترین و طویل‌ترین بازارهای کرمان پس از بازار بزرگ است که در محله میدان قلعه قرار دارد.
از خصوصیات فیزیکی این بازار می‌توان به ارتفاع کف مغازه‌ها نسبت به سطح بازار و وجود سکو در پیشخوان مغازه‌ها اشاره کرد که از آن برای نمایش کالاهای مورد فروش استفاده می‌گردید.
 
مجموعه ابراهیم خان :
ابراهیم خان ظهیر الدوله حاکم کرمان در دوره قاجاریه با ساخت بازار، حمام، آب انبار، مدرسه و خانه مدرس، بانی این مجموعه بوده‌است.
ابراهیم خان ظهیرالدوله از ۱۲۱۶ تا ۱۲۴۰ هجری قمری در دوره حکومت فتحعلیشاه قاجار حاکم کرمان بوده است. ابراهیم خان که از خویشاوندان نزدیک شاه قاجار بوده در دوران فرمان روایی در کرمان مبادرت به ایجاد یک سری بناهای بسیار ارزنده در مرکز شهر و جنب مجموعه گنجعلیخان نموده است که امروز این بناها یکی از چند مجموعه تاریخی کرمان را تشکیل می‌دهد این مجموعه عبارت است از بازار حمام آب انبار مدرسه و … مجموعه ابراهیم خان تا حدود زیادی از فضاهای معماری صفوی الهام گرفته و اکنون یکی از مجموعه‌های با ارزش و زیبای آثار تاریخی کرمان است. یکی از فرزندان ظهیرالدوله به نام عباسقلی‌خان جانشین پدر در کرمان گردید. فرزند دیگر او رستم‌خان با گوهر خانم دختر فتحعلی شاه ازدواج کرد. مشهورترین فرزند او حاج محمدکریم‌خان کرمانی است که از شاگردان شیخ احمد احسائی و سید کاظم رشتی بود و بعدها از پیشوایان برجستة شیخیه گردید.
مجموعه ابراهیم خان مجموعه‌ای از بناهای تاریخی در شهر کرمان است. این مجموعه در ضلع شمالی مجموعه گنجعلیخان و در جوار میدان گنجعلیخان واقع گردیده است. بانی آن ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان در زمان فتح علیشاه قاجار است و در سال ۱۲۳۱ ه.ق. بنا شده است. مجموعه شامل: مدرسه، حمام، آب انبار و بازار است. مساحت مجموعه قریب ۴۵۰۰ مترمربع است.
معماری این مجموعه با الهام از معماری عصر صفویه بنا شده و یکی از مجموعه هایی است که کاشی خشتی هفت رنگ عنصر تزئینی غالب در آن می‌باشد.

حمام ابراهیم خان
این حمام مانند سایر حمام های سنتی ایران پایین تر از سطح زمین بنا شده است که این امر در حفظ گرمای داخل حمام و همچنین آبرسانی آن مؤثر بوده است . سر در حمام که در ضلع جنوبی قیصریه ابراهیم خان واقع شده است ، دارای تزیینات کاشیکاری از نوع خشتی هفت رنگ و طاق آن مقرنسکاری است . از طریق راهروی زاویه دار به بخش رختکن حمام وارد می شویم . این فضا دارای گنبد مرکزی و ایوان های جانبی می باشد . در مرکز آن حوض آبی قرار دارد که علاوه بر زیبایی فضا در انعکاس نور به داخل رختکن تاثیر بسزایی دارد .
حمام ابراهیم خان از حمام های معتبر شهر محسوب می شده است و برخلاف سایر حمام های سنتی کرمان هنوز هم جهت استحمام مورد استفاده قرار می گیرد و خوشبختانه تا کنون به سفره خانه و یا چایخانه مبدل نگردیده است.



 
مدرسه ابراهیم خان
از دیگر بناهایی که از دوران حکومت ابراهیم خان ظهیر الدوله و از زمان قاجار بر جای مانده ، مدرسه ابراهیم خان است . ساختمان این مدرسه یکی از زیباترین بناهای عصر قاجاریه در شهر کرمان است .
نقشه بنا از نوع چهار ایوانی و حجره ها پیرامون حیاط شکل گرفته اند . با استناد به کتیبه موجود در ضلع غربی مدرسه ، استاد اسماعیل قصاع سازنده آن بوده است . بلندترین بادگیر موجود شهر در این مکان قرار دارد که نزدیک به شانزده متر ارتفاع دارد


 
بازار ابراهیم خان
این بازار در ضلع شرقی مدرسه و حمام قرار دارد و به نام قیصریه زرگری شهرت دارد . کاربری آن از گذشته تا به امروز حفظ شده است .طول این بازارچه قریب یکصد متر است که در حد فاصل آن فضای بازار قیصریه تعبیه شده و ورودی مدرسه ، حمام ، آب انبار از طریق آن می باشد . استفاده صحیح از فضای این بازار باعث شده که تا حدودی زیبایی های آن حفظ شود و دخل و تصرفات کمتر در آن صورت گرفته است  


 
آب انبار
آب انبار ابراهیم خان در ضلع شمالی قیصریه واقع شده است و در عصر خویش یکی از آب انبارهای معتبر شهر کرمان بوده که آب بخشی از شهر قدیم کرمان را تأمین می نموده است . کمبود ریزشهای جوی و نزولات آسمانی و فقدان آب های سطحی جاری ،‌ در بسیاری از شهرهای حاشیه کویر به ویژه شهر کرمان ، ضرورت ذخیره آب را برای مواقع کم آبی ایجاب می کرده است تا مخازنی ساخته شود و آبی گوارا برای مصارف شرب و… فراهم کند . تأمین آب اکثر آب انبارها عمدتاً از طریق قنات ها بوده است . آب انبار از جمله بناهای عام المنفعه بوده است که در کنار سایر عناصر شهری مورد استفاده عموم قرار می گرفته است .
طاق سر در آب انبار ابراهیم خان دارای مقرنسکاری است و کتیبه ای از کاشی خشتی زینت بخش آن می باشد . این سر در با دهلیزی مسقف و پله کانی سنگی به پا آب راه دارد و مخزن آن در عمق زمین بنا شده است
 
تخت درگاه قلی بیگ :
مقبره یکی از نوادگان بهرام بیگ به نام درگاه قلی بیگ است. درگاه قلی بیگ از امرای اواخر دوره صفویه و رییس ایل افشار در کرمان بوده‌است. وی، تنها فرد معروف افشار بود که طی ۱۵۰ سال بعد از گنجعلیخان  نامش بر سر زبانها بوده‌است.


 
مقبره مشتاقیه :
این بنا که به سه گنبد نیز شهرت دارد، از آثار دوران قاجار در کرمان می باشد. این گنبد متعلق به فردی به نام مشتاق بوده که در سال ۱۲۰۶ ه.ق به جرم آن که قرآن را با نوای سه تار می خواند، سنگسار شد و جسد او را در کنار آرامگاه میرزا حسین خان جد اعلای سادات معروف به میر حسینی کرمانی دفن کردند. آثار تزئینی مشتاقیه شامل کاشی کاری، نقاشی، گچبری و مقرنس است. در این گنبد سه مقبره دیگر هم وجود دارد که متعلق به علیشاه، شیخ اسماعیل و کوثر علیشاه است.


 
خانه امینیان  :
مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان شریعتی، کوچه ته باغ لله، پلاک ۵۲۵ واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۹۱۴۸ به‌عنوان یکی از فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.



خانه غفاری :
مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان شهید مطهری (احمدی) واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ مرداد ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۹۵۶۱ به‌ عنوان یکی از فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

خانه پرداختی:
نمونه‌ای از خانه‌های زیبای ایرانی و از آثار ملی ایران و مربوط به دوره قاجاریه است

اکونوموزه بانو حیاتی
بنای مدرسه حیاتی سال ۱۲۶۷ هجری شمسی به‌عنوان بانک شاهنشاهی ایران و انگلیس ساخته شد پس از تعطیلی بانک‌، ساختمان حیاتی در سال ۱۳۱۲ برای استفاده دانش‌آموزان بازسازی و سال ۱۳۲۰ به‌نام بانو بی‌بی‌حیاتی نامگذاری شد که تا سال ۱۳۵۶ برپا بود و سال ۱۳۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. بانو بی‌بی جان حیاتی یکی از چهره‌های ادب و شعر کرمان است که در اواخر قرن ۱۲ و اوایل قرن ۱۳ هجری قمری می‌زیست و دفتر شعری از وی به جا مانده است در حال حاضر به مکانی برای نمایش تاریخ و فرهنگ شهر کرمان تبدیل شد.


منبع : فرمانداری کرمان
بازدید : ۴۶۹


مطالب مرتبط با این موضوع :

نظری ارسال نشده است
نام :
پست الکترونیک :
شرح :
نظر :   برای ارسال نظر خود، دکمه ارسال را بزنید
کد امنیتی را وارد کنید

آخرین اخبار
              
   کل : ۱۰  نمایش ۱ الی ۵   ۱ ۲